MBA: kiezen uit het oerwoud

Een MBA bereidt u voor op een – strategische – management positie, vaak op internationaal gebied. Een beslissing voor een MBA gaat niet over een nacht ijs. Eerst en vooral moet u uw persoonlijke motivatie en omstandigheden aan een onderzoek onderwerpen. Daarna staat u voor de taak het uitgebreide MBA aanbod terug te brengen tot een hanteerbare selectie waaruit u kunt kiezen. Vragen die u zich tijdens dit hele proces stelt zijn bijvoorbeeld: Loont een MBA wel? Wat kan ik met een MBA? Welke soorten MBA zijn er? Wat zijn belangrijke selectiecriteria? Wat kost een MBA en wat zijn de toelatingseisen? Dit artikel geeft u informatie en een checklist waarmee u in staat bent het MBA te kiezen dat het beste past bij uw ambities, leerstijl en omstandigheden.


Loont een MBA?

Ja, een MBA loont, ook al kan het effect anders zijn dan gehoopt.
Een MBA titel biedt namelijk geen garanties voor een carrièresprong of salarisverhoging. Wat echter wel? U kwalificeert zich voor uitdagende opdrachten, bent flexibeler inzetbaar, hebt meer carrièrekansen, en – met name als u een internationaal MBA volgt – interculturele competenties die uw kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk versterken.
De zogeheten financiële “return of investment” hangt enerzijds af van de kosten en reputatie van de opleiding en de salarisverhoging die daarop volgt, anderzijds van het aantal arbeidsjaren dat u nog voor u heeft. Vanwege de economische recessie van de afgelopen jaren, is er wel sprake van een afname in de gemiddelde salarisverhoging na afstuderen (1400 € bruto/ maand meer in 2004 in vergelijking met 1700 € / maand meer in 2002 – bron: SCO Kohnstamm Instituut MBA Monitor 2004). Desondanks zijn de salarisverhogingen en perspectieven op hogere functies later in de carrière dusdanig significant, dat u er van uit mag gaan dat een MBA zichzelf snel terug betaalt. Essentieel blijft echter de combinatie van specialistische vooropleiding, vakkennis en –ervaring, persoonlijke eigenschappen en competenties met het MBA van uw keuze. Een MBA is de sleutel tot succes, maar het is aan u hem in de juiste deur om te draaien.

Wat kunt u met een MBA?
Ondanks alle verschillen, beogen alle MBA’s hetzelfde doel: een generalistische management opleiding – al dan niet met internationale scope – met aandacht voor management vakkennis én sociale competenties. Vrijwel elk MBA programma streeft competenties na op de volgende gebieden:
- systematische probleemidentificatie en –analyse;
- besluitvormingsprocessen en –implementatie;
- vertaling van organisatieconcepten;
- ontwikkeling van ondernemingsstrategieën;
- politieke, sociale en ecologische ondernemingsomgeving;
- management- en onderhandelingsvaardigheden;
- teamwork, communicatie en persoonlijke presentatie.
Specialisaties liggen vaak op het gebied van financiën, ondernemerschap, Informatie Management, Accounting, Marketing. Maar ook specialisaties in Zorgmanagement (NCOI), of Milieumanagement (NIMBAS) behoren tot de mogelijkheden tegenwoordig.
Na een MBA bent u in staat om met specialisten in diverse vakgebieden samen te werken, kennis uit te wisselen en beslissingen te nemen die van belang zijn voor de koers van uw organisatie. Door de generalistische insteek, bent u bovendien gemakkelijk inzetbaar in verschillende bedrijfssectoren en functies. Uw keuzevrijheid in de arbeidsmarkt neemt aanzienlijk toe.
Als u een Engelstalig, internationaal georiënteerd MBA volgt, versterkt u bovendien uw talenkennis, interculturele competenties en internationale netwerk. De wereld wordt dan uw speelveld.

Welk MBA voor wie?
Een full time MBA (gemiddelde duur 12 maanden, 15-20 contacturen, 40 studie-uren per week) is vooral geschikt voor mensen met minimaal drie tot vijf jaar werkervaring in hun eigen vakgebied: ingenieurs, natuurkundigen, informatici, financieel deskundigen, medici, onderzoekers... Enerzijds is deze ervaring nodig om de vertaling te kunnen maken van de theorie naar de praktijk – belangrijk aspect van een MBA opleiding -. Anderzijds heeft u voldoende vakkennis en ervaring opgedaan om de stap naar een managementfunctie, waar het MBA op voorbereidt, te kunnen zetten. Vaak is een full time MBA in deze fase van uw carrière nog een goede optie. Immers, de inkomstenderving valt relatief mee, omdat u nog niet in de hogere schalen bent doorgegroeid, en uw leeftijd na afstuderen is voor werkgevers interessant.
Afhankelijk van uw ambitie en financiële middelen – nationaal of internationaal – kiest u voor een MBA opleiding met een internationaal studentenprofiel, zoals Erasmus Universiteit Amsterdam of Universiteit Maastricht Business School of een overwegend Nederlandse populatie (Nyenrode, NCOI, TSM). Natuurlijk kunt u er ook voor kiezen uw MBA in het buitenland te doen.

Voor de groep met gemiddeld 10 jaar werkervaring en zwaardere werk- en familieverplichtingen, is een part-time/ executive MBA aangewezen (gemiddelde duur 18 – 24 maanden, 12 – 15 uur studie per week). U kunt blijven voldoen aan de eisen van uw werk en vaak ook gezin, terwijl u zich voorbereidt op management functies op strategisch gebied of internationaal niveau.
U maakt uw keuze dan meestal op de volgende dimensies: wil ik een nationaal netwerk en me nationaal blijven oriënteren of juist internationaal? Wil ik maximale flexibiliteit en keuzevrijheid over waar en wanneer (afstandsonderwijs) ik studeer in combinatie met enkele contact onderwijs modules (blended), of ga ik voor regelmatige bijeenkomsten in groeps/klasverband (contact onderwijs)?

De zogeheten “blended approach”, waarbij afstandsonderwijs en contactonderwijs elkaar afwisselen (bijvoorbeeld elke vier maanden een residentiële week), is tegelijkertijd ook sterk internationaal georiënteerd. Zowel qua studentenpopulatie, inhoud als organisatie. Het betreft hier namelijk vaak consortia programma’s; een samenwerkingsverband van internationale business schools die het MBA diploma uitgeven. In Nederland vindt u deze aanpak o.a. bij TIAS en het Euro*MBA Consortium waar Universiteit Maastricht Business School en Open Universiteit Nederland deel van uitmaken. Wereldwijd zijn er slechts een handvol van deze consortia-programma’s met een blended approach.

Aan de andere kant van het spectrum vindt u de bekende benadering van een executive MBA waarbij u om de paar weken een twee- of driedaagse volgt bij de business school van uw keuze, vaak aangevuld met een excursie/ studieweek in het buitenland. De studentenpopulatie is meestal hoofdzakelijk Nederlands. Voorbeelden zijn IBO, NCOI, TSM, UMBS....
De Global MBA van RSM combineert echter als enige in Nederland het executive contact onderwijs in een wereldwijd consortium, waarbij vierweeks verblijf op een ander continent wordt afgewisseld met onderwijs aan de “eigen” partneruniversiteit.

Al met al: een breed palet aan mogelijkheden! En dan hebben we andere selectiecriteria, zoals een generalistisch MBA versus de mogelijkheden voor specialisatie, of de mate waarin gewerkt wordt aan de persoonlijke ontwikkeling naast kennis van managementgebieden nog niet genoemd. Uw leerstijl, discipline, motivatie, werk- en familie-omstandigheden en benodigde flexibiliteit “in tijd en ruimte” bepalen uw keuze en welk MBA het beste voor u is.

Waar moet u op letten als u een MBA kiest?
Allereerst moet u nagaan of u daadwerkelijk de investering in tijd, energie en geld wilt aangaan. Gebruik hiervoor de checklist in het kader.Vervolgens gaat u na welk soort MBA het meest bij u past: volledig afstandsonderwijs, blended approach, contactonderwijs, nationale of internationale oriëntatie en deelnemersgroep, generalistisch of gespecialiseerd. De selectie die dan overblijft kunt u verder terugbrengen door na te gaan of de betreffende MBA’s geaccrediteerd zijn.
Voor een nationaal MBA is dat bijvoorbeeld de Nederlands Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). Zoekt u internationale erkenning, dan is de EQUIS accreditatie van de EFMD voor Europa aangewezen en de AACSB voor Amerika. Deze accreditaties gelden het gehele instituut dat het programma verzorgt en waarborgen de academische en organisatorische kwaliteit. Het Engelse AMBA, dat inmiddels ook internationale bekendheid heeft, geeft een keurmerk af aan het MBA programma zelf (www.mbaworld.com).
Omdat onpartijdige commissies het instituut grondig onderzoeken, bieden accreditaties betrouwbaardere informatie over de kwaliteit van een MBA dan de ranking overzichten Rankings worden o.a. opgesteld op basis van enquêtes onder afgestudeerden. Elke afgestudeerde is erbij gebaat dat zijn MBA zo hoog mogelijk scoort. Dit “eigenbelang” van de geënquêteerden beïnvloedt vanzelfsprekend de resultaten.

Een volgend selectiecriterium betreft de kosten van het MBA. Deze kunnen variëren van € 8000 (Vlerick Business School België, gesubsideerd door de overheid) tot € 48 000 exclusief reis- en verblijfkosten in Nederland of € 63 000 in het buitenland (London Business School). Hierbij is het lang niet altijd zo dat de duurste MBA’s ook significant meer kwaliteit bieden dan bijvoorbeeld de MBA’s in de financiële middencategorie. Return on investment kunt u gemakkelijk berekenen met de gegevens uit het vergelijkend onderzoek van het SCO Kohnstamm Instituut. Zie ook http://www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl/pdf/MBA-monitor2004.pdf.

En natuurlijk onderzoekt u de kwaliteit van het onderwijs. Deze is niet altijd af te meten aan klinkende namen. Hoog gekwalificeerde onderzoekers en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven, zijn niet per definitie ook goede docenten en begeleiders van leerprocessen. Het is dan ook belangrijk na te gaan hoe groot de onderwijsgroepen zijn, hoeveel begeleiding u krijgt, of met verschillende werkvormen gewerkt wordt, en wat de onderwijsfilosofie is. In deze fase van uw besluitvormingsproces, loont het de moeite een bezoek te brengen aan de MBA opleidingen van uw voorkeur. Vaak kunt u ook kennis maken met MBA studenten of afgestudeerden, die u alle ins- en outs vertellen over de opleiding en de deelnemersgroep. Dit geeft u de beste informatie over het feit of u wel of niet aansluiting vindt bij de cultuur van die opleiding.

Financiering en toelating
De bedragen die voor een MBA neergeteld moeten worden, liggen meestal niet klaar. De eerste stap is dan ook vaak financiering vragen bij de werkgever. Andere opties zijn echter het gebruiken van spaartegoeden, garantiestelling voor leningen door bijvoorbeeld de ouders, lenen bij familie en/of bank, beurzen aanvragen of gebruik maken van de overwaarde op het huis. Voor meer informatie over beurzen, kunt u terecht bij www.nuffic.nl. Houdt u bij de berekening van de totale kosten, rekening met reis- en verblijfkosten. De toelatingseisen voor een MBA verschillen, maar in de regel heeft u minimaal drie jaar werkervaring nodig en een bachelors diploma of HBO diploma. Afhankelijk van de voertaal, wordt ook een bewijs voor de beheersing van de Engelse taal gevraagd. Meestal betreft het hier het overleggen van de test resultaten van de Test of English as a Foreign Language (TOEFL), www.toefl.com.Het komt ook voor dat uw intellectuele capaciteit voor het succesvol volgen van een MBA opleiding getest wordt middels de General Management Admissions Test (GMAT), www.mba.com. De GMAT is vaak verplicht als twijfel bestaat over het niveau van uw vooropleiding.Verder behoort een essay waarin u motiveert waarom u een MBA wilt doen en referenties van uw (vorige) werkgever tot de procedure. We raden u aan u zo snel mogelijk in te schrijven, omdat de meeste MBA’s een numerus clausus kennen en werken met het principe “wie het eerst komt, het eerst maalt”. Wachten tot de uiterste inschrijfdatum is dan ook onverstandig.

Persoonlijke checklist
1. Waarom wil ik een MBA doen?
2. Is een MBA wel de beste weg om mijn carrièredoelen te realiseren?
3. Wat wil ik met mijn carrière: heroriëntatie, internationale carrière, management in mijn huidige sector/ vakgebied, verdieping vakkennis.
4. Wanneer en in welke vorm wil ik een MBA doen?
5. In welk land wil ik mijn MBA titel halen?
6. Welke business school en welk programma passen bij mij?
7. Hoe is het onderwijs georganiseerd?
8. Heb ik gesproken met MBA deelnemers/ afgestudeerden?
9. Is de business school van mijn keuze geaccrediteerd? (nationaal en/of internationaal)
10. Heb ik voldoende motivatie, energie, discipline en uithoudingsvermogen?
11. Ben ik bereid om fors in te leveren in mijn privé-leven?
12. Zijn mijn partner, familie, vrienden ook bereid dat te accepteren?
13. Kan ik de financiering zeker stellen?
14. Voldoe ik aan de toelatingseisen?


Auteur
Mw. Drs. Micole Smits
Directeur Communicatie
Euro*MBA Consortium
www.euromba.org