Transitiemanagement; sleutel tot jouw duurzame samenleving


Jos Timmermans werkt als wetenschapper, adviseur en onderwijsontwikkelaar bij het Dutch Research Institute for Transitions van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij wordt gedreven door de vraag hoe onze maatschappij in de race tussen problemen en oplossingen aan het langste eind kan blijven trekken.

Uit onderzoek van het Dutch Institute for Transitions (DRIFT) van de Erasmus Universiteit komt naar voren dat mensen met een verlangen naar duurzame ontwikkeling en een grote maatschappelijke betrokkenheid hun weg naar innovatieve op duurzame ontwikkeling gerichte projecten, processen en werkgevers weten te vinden. Het ontbreekt hen echter vaak nog aan theoretische en praktische kaders waarmee zij deze ambities kunnen realiseren en legitimeren. De postacademische cursus Transitiemanagement biedt ondersteuning bij deze zoektocht.

Hardnekkige problemen


Nederland en de wereld hebben steeds vaker te maken met hardnekkige problemen die de ontwikkeling van een duurzame samenleving in de weg staan. In de landbouw, het waterbeheer, verkeer en vervoer, onderwijs en de gezondheidszorg is sprake van schijnbaar onoplosbare problemen. Steeds denken we de oplossing te hebben gevonden maar ook steeds weer blijkt deze oplossing onderdeel van een groter probleem. Tegelijkertijd zijn duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid terug op de agenda, door het klimaat debat maar ook door steeds terugkerende pieken van aandacht voor files en openbaarvervoer (Nederland slibt dicht), de fysieke inrichting van Nederland (Nederland zit op slot), het onderwijs (overspannen docenten) en gezondheidzorg (geen handen aan het bed).

Persoonlijke betrokkenheid


Een steeds grotere groep mensen vertaalt het verlangen naar duurzame ontwikkeling en een grote maatschappelijke betrokkenheid niet naar werken bij de overheid of in de milieubeweging maar wil hieraan meer persoonlijk vormgeven, privé én in hun professionele carrière in het bedrijfsleven, bij NGO’s, kennisinstellingen, in een eigen onderneming of, toch, bij overheid of milieubeweging. Uit onderzoek van het Dutch Institute for Transitions (DRIFT) van de Erasmus Universiteit blijkt dat deze mensen ook nu al hun weg naar innovatieve op duurzame ontwikkeling gerichte projecten en processen weten te vinden. Het ontbreekt hen echter vaak nog aan een theoretisch en praktisch kader waarmee zij deze ambities kunnen realiseren en legitimeren. Transitiemanagement gaat ervan uit dat het nodig is gevestigde maatschappelijke patronen te doorbreken om zo nieuwe structuren een kans te geven. Dat is geen pleidooi voor revolutie maar een logisch gevolg van de gedachte dat dingen beter doen niet altijd goed genoeg is. Steeds vaker moet het gewoon anders; uithuilen en opnieuw beginnen.

Transitiemanagement


Transitiemanagement zet duurzame ecologische, sociale en economische ontwikkeling centraal en biedt een vernieuwend perspectief op het doelbewust gidsen van maatschappelijke vernieuwing of transitie. Onzekerheid en onvoorspelbaarheid zijn uitgangspunt en de overheid is maar één van de mogelijke probleemoplossers. Minstens even belangrijk zijn nieuwe netwerken van mensen die op basis van persoonlijke motivatie en betrokkenheid werken aan innovatieve ideeën en deze verder ontwikkelen. Zo kan een samenhangend geheel van niches ontstaan als aantrekkelijke alternatief voor het bestaande. Actueel zijn op dit moment de energietransitie en de transitie in de gezondheidszorg. In de energie sector gaat het om een transitie van ons op fossiele brandstoffen gebaseerde energie systeem naar een systeem op basis van duurzame energiebronnen. In dit proces, dat door veranderaars binnen het Ministerie van Economische Zaken is geïnitieerd, worden een groot aantal niches in samenhang ontwikkeld. Zowel waterstof, schoon fossiel als wind, water en zon zijn potentieel paden naar een duurzamer energiesysteem. In de gezondheidszorg ontstaan nieuwe niches rond een omslag van ‘cure’ naar ‘care’ als reactie op wachtlijsten, verwachte personeeltekorten, vergrijzing en onbeheersbare kosten. Vergelijkbare ontwikkelingen spelen in het waterbeheer en de landbouw. In al deze sectoren zetten sterk betrokken mensen zich in om de sector structureel te veranderen en duurzaam te maken. Deze mensen werken vaak vanuit bestaande sectorale organisaties, maar zij hanteren een vernieuwende aanpak en combineren de missie van hun werkgever met eigen idealen.

Zoektocht


Erasmus Academie en het Dutch Research Institute for Transitions van de Erasmus Universiteit verzorgen twee keer per jaar de cursus transitiemanagement. In deze acht daagse cursus wordt ingegaan op alle aspecten die van belang zijn bij het toepassen van transitiemanagement. Tijdens de cursus is er ruimschoots aandacht voor het inbrengen van eigen ervaringen en het uitwisselen van ervaringen met medecursisten en docenten. De docenten aan de cursus komen zowel uit de wetenschap als uit de prakrijk. Zij reiken praktische hulpmiddelen aan voor transitiemanagement maar brengen ook hun persoonlijke aanpak en ervaring met maatschappelijke transities mee. Voor de deelnemers biedt dat een unieke kans om een eigen perspectief op maatschappelijke transities te ontwikkelen. Een perspectief dat hen past en help aan hun ambities te werken: een sleutel tot hun duurzame samenleving.