Parallelle werkelijkheden in de wereld van Arbeid en HRM
De werkelijkheid bestaat niet. Vraagstukken op het gebied van arbeid bijvoorbeeld hebben een groot aantal kanten en aspecten die door belanghebbenden vaak selectief worden belicht. Als je kijkt naar bijvoorbeeld het vraagstuk van de loonvorming in Nederland zie je dat de belangen van de sociale partners sterk uiteenlopen. Tegelijkertijd blijkt het resultaat vaak een compromis waarin met die verschillende belangen rekening wordt gehouden. Beschouw je het thema beloning op individueel niveau dan zijn opvattingen over motivatie -en zelfs mensbeelden- van invloed op de vraag welk aspect het belangrijkste is; salaris of niet-geldelijke beloning. Voor een onderwerp als de sociale zekerheid geldt dat juridische begrenzingen bepaalde politieke en maatschappelijke wenselijkheden soms in de weg zitten.
Bij het Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies proberen we ons voortdurend bewust te zijn van verschillende realiteiten, belangen en perspectieven. De complexiteit van vraagstukken manifesteert zich daardoor, maar het wordt tegelijkertijd duidelijk hoe boeiend ze zijn. Door op congressen en tijdens seminars en leergangen vertegenwoordigers van betrokken partijen uit te nodigen en aan het woord te laten, worden de diverse invalshoeken in hun onderlinge samenhang belicht.
Interdisciplinair masteronderwijs
Ook in ons post-graduate masteronderwijs kiezen we voor een brede en genuanceerde benadering. Als je de ambitie hebt professionals op het terrein van arbeid en HRM overzicht en tegelijk kritisch vermogen aan te reiken, kan dat ook niet anders. Het uitgangspunt daarbij is onze interdisciplinaire benadering. Economische en psychologische onderzoekers hebben nu eenmaal een andere benadering van dezelfde thema’s. Daarnaast spreekt in een organisatie de bedrijfsarts soms een andere taal dan de arbeidsjurist. In de masteropleiding Human Resource Management - Arbeid, Organisatie en Beleid wordt daarom uitvoerig aandacht besteed aan vijf vakgebieden: arbeidseconomie, arbeids- en organisatiepsychologie, arbeidsgezondheidkunde, arbeidsrecht en arbeids- en organisatiesociologie. We brengen ze in het programma met elkaar in verband tijdens interdisciplinaire seminars en belichten ze afzonderlijk tijdens monodisciplinaire collegereeksen.
Wetenschappelijke, maatschappelijke en professionele aandachtsgebieden
Bij de keuze voor de onderwerpen die in de master aan bod komen trachten we een balans te vinden tussen de thema’s die in het professionele veld van arbeid en HRM in de belangstelling staan en de vraagstukken waarover wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan. Vaak overlappen deze velden, soms ook niet. Tijdens de interdisciplinaire onderwijsmodules gaan docenten -met verschillende achtergrond- met elkaar en de cursisten in discussie en wordt aldus de veelzijdigheid van thema’s benadrukt. Het gaat dan bijvoorbeeld over thema’s als Diversiteit op de werkvloer en Arbeid en Duurzaamheid. Ook komt de rol van de EU aan de orde bij economische en juridische arbeidskwesties en gaat het over de problematiek van besluitvorming in arbeidsorganisaties. Bij het monodisciplinair gedeelte van de master staan algemene overkoepelende thema’s met betrekking tot arbeid en HRM centraal. Die thema’s worden achtereenvolgens benaderd vanuit twee wetenschappelijke perspectieven afzonderlijk.
Externe arbeidsmarkt en verzorgingsstaat
Het eerste thema is Externe Arbeidsmarkt en Verzorgingsstaat en dat wordt bestudeerd, eerst vanuit het economische en vervolgens vanuit het sociologische gedachtegoed. Economische ontwikkelingen bepalen het gezicht van de Nederlandse arbeidsmarkt in sterke mate. Daarnaast zijn maatschappelijke en politieke ontwikkelingen van invloed op de vraag welk deel van de beroepsbevolking waar werkzaam is en wie er aan de kant staan. Actuele ontwikkelingen zoals de invloed van de economische crisis en het participatiebeleid van de overheid worden hier daarom behandeld.
De mens in de organisatie
Het tweede hoofdthema is: De Mens in de Organisatie: Rechten & Plichten en heeft betrekking op de positie van arbeidskrachten binnen een arbeidsorganisatie. Welke eisen worden er aan hen gesteld en aan welke vormen van belasting staan zij bloot? Er wordt gekeken naar de mogelijkheden en grenzen van het menselijk arbeidsvermogen. Tevens is er aandacht voor de bescherming van de werknemer en de juridische vrijheden en beperkingen van de werkgever ten aanzien van diens positie. De invalshoeken bij dit thema zijn achtereenvolgens die van de aarbeidsgezondheidkunde en het arbeidsrecht.
Organisatiegedrag
Het derde thema is Organisatiegedrag . Het functioneren van een organisatie is nauw verbonden met het handelen van de mensen die er dagelijks in werken. Er is een dynamische interactie tussen degenen die doelen bepalen en leidinggeven en zij die (samen)werken om die doelen te realiseren. Thema’s als strategisch HRM, leiderschap en conflicten op het werk worden vanuit de psychologie en de sociologie behandeld.
HRM-Cyclus
Thema vier is de HRM-Cyclus . Het selecteren, belonen, ontwikkelen en afscheid nemen van personeel vormt de essentie van Human Resource Management. Investeren in deze elementen betaalt zich uit voor zowel de organisatie als de medewerker, zo is de heersende gedachte. Door middel van wetenschappelijk onderzoek en in de praktijk worden voortdurend nieuwe inzichten en instrumenten ontwikkeld. Maar welke inzichten zijn nu wanneer bruikbaar? Wat is een serieuze ontwikkeling en wat is een kortstondige hype? Door enerzijds economen en aan de andere kant psychologen wordt tijdens de colleges ingegaan op het belang van goed HRM en een antwoord gezocht op de vraag waaruit dat bestaat.
Sociale Zekerheid
Het vijfde thema dat wordt behandeld is de Sociale Zekerheid . Evenals bijvoorbeeld Scandinavische landen heeft Nederland een verfijnd vangnet voor degenen die uit het arbeidsproces vallen. Dat blijft echter het best onderhouden indien er zo weinig mogelijk mensen in terecht komen. Het scheppen van voorwaarden voor brede, langdurige arbeidsparticipatie is dan ook de beleidsinzet van de overheid. Hoe aan die voorwaarden kan worden voldaan is een van vragen die centraal staan tijdens de juridische en gezondheidkundige colleges over dit thema. Daarnaast gaat het over de vraag wat er gebeurt als niet aan die voorwaarden wordt voldaan. Met welke wetgeving krijgen werknemer en werkgever te maken? Hoe kan ervoor gezorgd worden dat mensen zo snel mogelijk (weer) aan het werk gaan?
Het systematisch vanuit verschillend perspectief benaderen van een grote variatie aan thema’s levert deelnemers veel kennis op en leidt tot zowel overzicht als inzicht. Doordat het masteronderwijs wordt verzorgd voor groepen van cursisten met uiteenlopende achtergronden, wordt de diversiteit in gezichtspunten nog eens onderstreept. Het gepresenteerde beeld van het vakgebied van Arbeid en HRM is daardoor misschien niet altijd eenvoudig of eenduidig. Maar dat geldt ook voor de werkelijkheid of beter, de werkelijkheden.