Het geheim van ik-patronen
BEWUSTZIJNSINTWIKKELING STERK IN OPKOMST

Hoe vaak per dag zeggen we ‘ik’ …? Hoe vaak per dag dénken we ‘ik’…? ‘IK’ … het belangrijkste onderwerp dat er bestaat. Alles begint en alles eindigt bij ‘ik’… Maar wat is ‘ik’ eigenlijk? Bestaat er van het ‘ik’ een definitie? Van ’t Loo - Van Eck introduceert een gedurfd nieuw programma onder de titel VAN EGO NAAR IK EXPERIENCE. Reden om in dit artikel het ‘ik’ nader te onderzoeken.

Joyce


Maak kennis met Joyce. Joyce werkt als consulente bij een uitzendbureau. Haar werk gaat prima, maar haar omgeving ervaart één groot knelpunt. Als Joyce praat, stopt ze niet meer. Toen ze net met haar baan begon, viel het niet zo op, maar na enkele maanden leken alle remmen los te gaan. De vier collega’s waar ze mee samenwerkt, proberen op allerlei manieren om contact met Joyce te vermijden. Joyce vraagt zich intussen af wat er aan de hand is: ‘waarom is iedereen zo koel?’ Joyce ziet van zichzelf niet wat anderen wel zien …

Ronald


Ronald is systeembeheerder. Technisch levert hij prima prestaties, maar toch mopperen de klanten. Want Ronald communiceert niet. Als hij komt, duikt hij achter het beeldscherm of trekt zich terug in de serverruimte. Soms bellen klanten bezorgd op omdat ze hem al maanden niet gezien hebben, terwijl hij toch regelmatig die klanten bezoekt. Ronald heeft intussen niks in de gaten en raakt geprikkeld als baas of klanten op hem afstappen. Ronald ziet niet van zichzelf wat anderen wel zien …

Joyce en Ronald …, twee voorbeelden van mensen die gedrag vertonen waarvan ze zelf niet in de gaten hebben dat dat gedrag eenzijdig is. Zijn Joyce en Ronald speciaal? Hebben zij ‘iets’ wat wij niet hebben? Nee! Wij allemaal zijn als Joyce en Ronald. Wij allemaal vertonen eenzijdige patronen in ons gedrag. En weet je wat zo bijzonder is: de meest hardnekkige patronen kennen we niet van onszelf. Dit zijn onbewuste patronen. Echter, onze omgeving neemt ze wél waar.

Comfortzone


Wij allemaal denken een ‘ik’ te zijn. Het ‘ding’ dat we ‘ik’ noemen, is een groep hersencellen in ons brein waarin denkpatronen zijn ondergebracht. Deze denkpatronen noemen we neuronensporen. Heel vroeg in ons leven leggen we deze sporen aan. Door veelvuldig gebruik, zijn ze heel diep en heel vertrouwd geworden. Zo vertrouwd, dat we ze automatisch inzetten. Je kunt dit vergelijken met automatisch autorijden. Wat vertrouwd is, is veilig, dus die diepe denkpatronen geven een solide en levendig ik-gevoel. We noemen dat ik-gevoel de comfortzone van ‘ik’.
Joyce bijvoorbeeld voelt haar ‘ik’ levendig en gewaardeerd als ze, via praten, contact heeft met andere mensen. Is het stil, dan ervaart het ‘ik’ van Joyce dat als niet-comfortabel, dus zoekt ze snel nieuw contact. Ronald echter, voelt zijn ‘ik’ gerustgesteld en veilig als hij weinig prikkels en verwarring ervaart tijdens zijn werk. Hoe meer hij moet praten, hoe minder comfortabel hij zich voelt.
Het opvallende aan de patronen van Joyce, Ronald en van ons allemaal is, dat ze zodanig automatisch zijn geworden, dat we hun effect niet meer objectief kunnen waarnemen. Daardoor kunnen we niet meer zien dat onze patronen lang niet altijd handig zijn in hier en nu en dat ze zelfs contra-productief zijn.

Ik-missie en ik-strategie


Het is taboe-doorbrekend om te stellen dat het ‘ik’ of de persoonlijkheid te doorgronden is. ‘We zijn allemaal zo anders en zo uniek …’, roepen we in koor. Vergelijk het maar met auto’s. Iedere auto is wat de details betreft, speciaal, maar aan de basis zien we direct dat alle auto’s dezelfde uitgangspunten hebben. Kijken we naar de grondslag van onze ‘ik’, dan zien we bij iedereen dezelfde uitgangspunten of besluiten.

Besluit 1: ik ben een ‘ik’
Besluit 2: die ‘ik’ moet ‘goed’ zijn
Besluit 3: mijn ik-missie is om goed te worden
Besluit 4: ik kies een bijpassende ik-strategie

Ik-missie en ik-strategie samen vormen het onbewuste fundament van alle mensen. Ze kleuren al ons denken en voelen. Wat een goed nieuws! Door immers bewust te worden onze ik-missie en ik-strategie, kennen we zowel ons diepste levensdoel als het fundament van onze communicatie. En kennis van het ‘ik’ is management van het ‘ik’.

Joyce bijvoorbeeld heeft als ik-missie dat haar ‘ik’ overleeft als ze zich voldoende gewaardeerd weet door de omgeving. Ze zet daartoe een zorgende, etalerende, communicerende strategie in. Ronald heeft als ik-missie dat zijn ‘ik’ overleeft als hij zich voldoende beveiligd en geborgd weet door zijn relatie met de omgeving. Hij zet daartoe een afhoudende, segmenterende en ‘smalle’ strategie in. Net als Joyce en Ronald hebben wij allemaal zowel één dominante ik-missie als één dominante ik-strategie.

Hulpstrategieën


De hierboven genoemde besluiten nemen we op hele jonge leeftijd. Onderzoek zal uitwijzen dat deze besluiten genetisch gestuurd worden. Is de basis van onze ‘ik’ gevormd, dan gaan we diverse hulpstrategieën installeren om onze ‘ik’ te helpen. Op de volgende pagina staan er twee genoemd.

Besluit 5: ik kies een voorkeurrelatie met jou


Onze relatie met anderen zien we vanuit twee invalshoeken. Ten eerste kunnen we onszelf zien als wat sterker, plichtsgetrouwer, slimmer, sneller, en meer verantwoordelijk dan de ‘jij’.
Dit is de + - levenspositie.
Ten tweede kunnen we gaan geloven dat we juist iets minder snel, slim, nodig, offerend of moetend zijn dan de ‘jij’. Dit is de - + levenspositie. Joyce bijvoorbeeld merkte als klein kind al snel dat het goed werkte als ze het initiatief nam en pro-actief en dynamisch het leven tegemoet trad. Ze kreeg daardoor sneller wat ze hebben wilde. Ronald echter merkte dat hij veel meer met rust werd gelaten als hij zich wat stiller en afwachtend opstelde. Vanuit deze ervaringen maakten zowel Joyce als Ronald één levenspositie dominant. De andere levenspositie ervoeren zij als bedreigend voor hun ik-missie.

Besluit 6: ik kies voor voorkeurkwaliteiten


We geloven allemaal dat ieder van ons specifieke kwaliteiten heeft. De één ervaren we extravert. De ander introvert. De een is sterk zintuiglijk georiënteerd en de ander vooral intuïtief. De een benadert kwesties vanuit de logica, de ander vanuit het hart. Mogelijk herken je hier de MBTI-profilering. Als vrij mens beschikken we in essentie allemaal over dezelfde kwaliteiten. Gaan we echter keuzes maken, dan merken we al snel dat sommige kwaliteiten die keuzes frustreren en dat andere kwaliteiten die keuzes juist ondersteunen. Het gevolg? We accentueren de kwaliteiten die onze ik-missie dichterbij brengen.
Joyce had al heel snel in de gaten dat een extraverte, zintuiglijke waarneming en presentatie haar dicht bij de mensen bracht en dus dichter bij haar ik-missie. Eenmaal dit spoor gevonden, blijft ze het haar levenlang trouw. Introvertheid en intuïtie zijn daardoor kwaliteiten die ze niet of nauwelijks ontwikkeld heeft. Daardoor kan ze onhandig overkomen op momenten die introvertheid en/of intuïtie vragen.

Ronald daarentegen bemerkte het omgekeerde. Als vanzelf ontwikkelde zijn ‘ik’ extra ‘brede sporen’ in het brein voor introvertheid en intuïtie. Beide kwaliteiten helpen hem namelijk om zichzelf en de omgeving te beheersen en ‘klein’ te houden. Is in hier en nu extravertheid en/of zintuiglijkheid gewenst, dan weet Ronald hier geen raad mee en komt hij onhandig tot zelfs ongepast over.

Maak onbewust 'ik' bewust 'ik'


Joyce en Ronald kunnen zich laten voorlichten over hun ‘ik’. Omdat zij hun ik-patronen voortdurend laten zien, kan een geoefende gids hen op het spoor brengen. Iets dergelijks gebeurt tijdens de VAN EGO NAAR IK EXPERIENCE: een ééndaagse ontdekkingsreis door het eigen bewustzijn.
Via goede voorlichting krijgen Joyce en Ronald zicht op hun ik-patronen. Ze kunnen zichzelf met deze kennis nu gaan observeren. Natuurlijk zal Joyce nog vele keren (te) veel praten. Natuurlijk zal Ronald nog lange tijd zich (te) schuchter opstellen. Geeft niks. Via hun eigen bewustzijn vindt er voorzichtig correctie plaats in het brein. Eerst nauwelijks merkbaar, later steeds opvallender. Dit proces gaat niet vanzelf zoals het leren besturen van een nieuw voertuig ook niet vanzelf gaat. En zowel Joyce als Ronald zijn immer vrij te stoppen waneer ze willen.

Het 'ik' van teams


Zet enkele ‘ikken’ bij elkaar en er ontstaat een ‘team-ik’. Het ‘team-ik’ is niks anders dan de optelsom van de diverse patronen van de teamleden.

Het ligt aan die ander


Stel je voor dat Joyce en Ronald binnen een team samenwerken. ‘Waarom dwingt zij zo?’, denkt Ronald. ‘Waarom zegt hij niks?’, denkt Joyce. ‘Waarom moet zij altijd zo zeuren?’ ‘Waarom luistert hij niet?’ Ieder van ons heeft dergelijke oordelen terwijl we samenwerken. ‘Als die ander verandert, zou alles veel beter gaan …’ Ten eerste helpt deze innerlijke wens niet, want die ander verandert niet zomaar. Ten tweede vergeten we door deze projectie de werkelijkheid: onze eigen patronen!

Maak onbewust bewust


Wat blijkt uit het voorgaande? Dat irritatie en onbegrip tot stand komen door ons eigen onbewuste standpunt te projecteren op het gedrag van anderen. Voldoen die anderen niet aan ons ‘geloof’ dan volgt het oordeel. Joyce en Ronald openen een nieuw perspectief als ze niet langer projecteren. Hoe? Door hun onbewuste standpunten (of overtuigingen) bewust te maken. Wéten dat Joyce graag wil praten en luisteraars zoekt, vergroot haar begrip voor anderen die dat minder hebben. Wéten dat Ronald introvert is, doet hem plots anders aankijken tegen extravertheid.

Dynamiek optelsom van patronen


Zoals Joyce en Ronald hun onbewuste voorkeuren hebben, zo hebben de overige teamleden dat ook. Tellen we ze bij elkaar op, dan hebben we zicht op de teampatronen. Zo is het ene team onbewust vooral zekerheidstellend, terwijl het andere team zich onbewust richt op markt en verkoop en interne processen ‘vergeet’. Door nu per teamlid de onbewuste patronen in kaart te brengen, wordt vanzelf het ‘team-ik’ bewust. En pas als iets bewust is, is sturing/verandering mogelijk.

De VAN EGO NAAR IK EXPERIENCE is ook voor teams een uitstekend middel om zicht te krijgen op patronen van de teamidentiteit. Vastzittende patronen kunnen door die kennis ter discussie worden gesteld en geleidelijk oplossen. Voorwaarde is wel dat ieder teamlid de bereidheid heeft zich zowel voor zichzelf als voor de overige teamleden open te stellen.

Zie voor meer informatie: www.vanegonaarik.nl